मला म्हणे की तुमच्या इथे ते मोठे पिवळट-हिरवे फळ मिळते का? त्या फळा चे नाव मात्र त्याला आठवत नव्हते
मला म्हणे की ते फळ कलिंगडा येवढे मोठे असते. पण त्याचे वरचे आवरण फारच कडक असते, त्याला असे काटे असतात (thorns ). त्या फळाला म्हणे खूप उग्र वास असतो. त्याच्या आत मध्ये माऊ पिवळ्या रंगाचा गर असतो….

फणस

आता हे सगळे ऐकल्यावर मी एकदम म्हणालो की “फणस”. पण मला फणसाचे इंग्रजी मधील नाव काही केल्या तेव्हा आठवले नाही…आम्ही ती चर्चा मग तिथेच थांबवली.

माझी मात्र फणसाचे इंग्रजीतील नाव का आठवत नाही आहे यामुळे थोडी चिडचिड झाली होती. परत कामावर आल्यावर “फणस” देवनागरीत गुगल केले आणि एकदम “Jackfruit” आठवले! मग त्या मित्राला ” तुला Jackfruit म्हणायचे होते का?” असा ईमेल केला. सोबत फणसाचे विकिपेडियावरचे वेबपेज सुद्धा जोडले.

तर त्या पठ्याने मला परत ईमेल केला जो मला फारच “Interesting” वाटला. तो म्हणे…” ha ha…I was NOT talking about Jackfruit……Now I need to taste Jackfruit and you Durian!” त्याने सोबत डुरियनची माहिती देणारे विकिपेडियाचे वेबपेज सुद्धा जोडले होते. त्यावर टिचकी मारली तर काय आश्चर्य…अगदी फणसाचा भाऊ/बहिण वाटत होतं हे डुरियन म्हणजे! (सोबत डुरियनचे चित्र जोडत आहे)

डुरियन (विकिपेडिया छायाचित्र)

मग मात्र मी खरचं उत्सुक झालो. गुगल वर ” Durian Jackfruit”  असे शोधले तर भरपूर माहिती मिळाली. बाहेरून दिसायला जरी फणस आणि डुरियन सारखे दिसत असले तरीही त्या दोघांमध्ये बराच फरक आहे म्हणे. त्यातील काही प्रमुख फरक असे:

१) लोकांचे म्हणणे असे आहे की डुरियन ची चव आंबा-केळे-चीझ-कांदा-लसूण एकत्र केले तर कसे लागतील तशे असते….बापरे!!…थोडक्यात लोक म्हणतात की तुम्हाला डुरियन एकतर प्रचंड आवडेल किंवा अजिबात आवडणार नाही! फणस गोडसर असल्यामुळे ब-याच लोकांना आवडतो.
२) डुरियनचा वास फरच उग्र असतो. काही लोकांना तो वास बिलकूल आवडत नाही तर काहींना तो प्रचंड आवडतो. फणसाचा वास त्यामनाने बराच मवाळ आहे.
३) डुरियनचे कवच फणसापेक्षा जास्त कडक व कापण्यास अवघड असते
४) डुरियनच आकार फणसापेक्षा थोडा लहान असतो पण त्याचे काटे फणसापेक्षा बरेच मोठे असतात

आपल्याकडे जसं नारळाला मान आहे तसचं दक्षिण-पूर्व एशियात डुरियनला आहे म्हणे. तिकडे त्याला “फळांचा राजा” म्हणतात. ईंडोनेशिया, मलेशिया आणि ब्रुनेई हे डुरियचे मूळ देश. मात्र आता थायलंड, फिलिपिन्स ई. ठिकाणी सुद्धा त्याची लागवड केली जाते. भारतातही डुरियचे पिक काही ठिकाणी घेतले जाते असे वाचण्यात आले आहे.

मागच्या भारत दौ-यात एकदा विलायती फणसाचे झाड बघितले होते. विलायती फणसाचा आकार नेहमीच्या फणसापेक्षा थोडा छोटा होता. मग  मनात विचार आला की आपण ज्याला विलायती फणस म्हणतो तोच डुरियन का?

विलायती फणस

काल माझ्या मामी बरोबर या विषयावर बोललो. ती कोकणात वाढलेली आणि तिच्या माहेरी आंबा-फणसाच्या बागा आहेत. ती म्हणाली की विलायती फणस नेहमीच्या फणसा-सारखाच असतो. त्यामुळे विलायती फणस हा डुरियन नाही आहे. आज आमच्या ऑफिसमध्ये एका थाई मुलीशी डुरियन विषयी विचारले. तीने एका दक्षिण-पूर्व आशियाई सामान मिळणा-या दुकानाचा पत्ता दिला आहे..म्हणे की तिकडे फ्रोझन डुरियन मिळेल. आता ते विकत घेऊन खाईन….

संदर्भ:

1. http://en.wikipedia.org/wiki/Durian
2. http://tucsoncitizen.com/morgue/2008/08/27/94926-direct-from-asia-yummy-jackfruit-smelly-durian/
3. Test

सजले मखर हे, फूल माळ ओवली
उजळून आरती, तबकात ठेवली।
मोदकही आवडीचा गोडी त्याची न्यारी रे
आले रे गणपती आज दारी रे॥

टाळ झांजा मृदुंगाचा गजरही घुमला,
बालगोपाळांचा मेळा नाचा मध्ये रमला।
देवा गणेशाचा घोष जय जय भारी रे
आले रे आज गणपती दारी रे॥

परवा गणपतीच्या एका कार्यक्रमासाठी ह्या गाण्याचे बोल शोधत होतो. पण इंटरनेटवर कुठेही या गाण्याचे पूर्ण बोल मिळाले नाहीत. पुन्हा कोणीही ते शोधले तर उपलब्ध असावेत म्हणून हा प्रयत्न.

या गाण्याचा व्हिडिओ युट्यूबवर मिळाला. त्याचा दुवा सोबत जोडत आहे.

ईथे यु.एस. मध्ये रस्त्याच्या उजवीकडून गाडी चालवायची सवय लागलेली असते. त्यामूळे भारतात रस्त्याच्या डावीकडून गाडी चालवायला पहिल्या दिवशी थोडे अवघड जाते. या right-hand traffic(steering on left hand side of car) ते  left-hand traffic(steering on right hand side of car)च्या बदलामूळे आणि automatic gears ते manual gears च्या बदलामूळे माझ्या हमखास होणा-या चुका म्हणजे:

१) वळताना सवयीप्रमाणे गाडी रस्त्याच्या चुकीच्या बाजूला घेणे

२) Indicator च्या ऎवजी Wiper सुरु करणे

३) Clutchचा अंदाज न आल्यामुळे, half-clutch ला गाडी बंद पडणे

या भारत दौ-याआधी मी हटकून ठरवले होते की या वेळेस पहिल्यापासूनच नीट एकाग्रतेने गाडी चालवायची….चुका करायच्या नाहीत. ठरल्याप्रामाणे भारतात गाडी चालवताना या वेळेस चुका कमी झाल्या….Indicator च्या ऎवजी wiper फक्त दोनदाच चालू केला….आणि clutch चा प्रोब्लेम आलाच नाही. गाडीपण रस्त्याच्या योग्य दिशेने चालवली. त्यामुळे भारतात यथेच्छ कार चालवण्याचा आनंद घेता आला!

पण, मग आता परत यू. एस. मध्ये आल्यावर प्रोब्लेम सुरु झाला….आता मी इथे wiper सुरु करु लागलोय..:D….आणि माझा डावा पाय नकळत नसलेला clutch शोधु लागतोय…..(Murphy’s Law: Every solution leads to a new problem)

World Map showing countried driving left and those driving right of road

(छायाचित्रासाठी संदर्भ: बेंजामिन ईशाम, विकिपेडिया कॉमन्स)

उत्सुकतेपोटी महाजालावर शोधले तर left hand drive-right hand drive बद्दल बरीच माहिती मिळली.  जगात बहुसंख्येने लोक रस्त्याच्या उजव्या बाजूने गाडी चालवतात म्हणे! यु.के., जपान, भारतीय उपखंड, थायलंड-मलेशिया, मध्य-पूर्व अफ्रिका आणि ऑस्ट्रेलियामध्येच गाडी रस्त्याच्या डाव्याबाजुने चालवतात. जे देश भारतासारखे डाव्या बाजूने चालवतत ते एकतर बेटे आहेत किंवा भारतीय उप-खंडासारखे त्यांना नैसर्गीक सीमा आहेत.

Left hand drive LFD म्हणजे steering गाडीच्या डाव्या बाजूस असणे आणि गाडी रस्त्याच्या उजव्या बाजूने चालवणे (left hand drive = right hand traffic). Left hand drive आणि left hand traffic यामध्ये ब-याचवेळा गल्लत होते. भारतात right hand drive (RHD) म्हणजेच left hand traffic आहे.

पुर्वीच्या ब्रिटिश वसाहतींमध्ये रस्त्याच्या डावीकडून चालवतात (उदा: भारत, केनिया ई.). अनेक सत्तांतरे झालेल्या व पाकिस्तानवर भरपूर अवलंबून असलेल्या अफगाणिस्तानात तर गोंधळ आहे म्हणे….काही गाड्या Right hand drive  तर काही left hand drive आहेत! थायलंडला शेजारी असलेले सर्व देश रस्त्याच्या उजवीकडे गाडी चालवतात. त्यामुळे थायलंडच्या सीमेपाशी रस्त्यावर गाडी चालवायची बाजु बदलावी लागते.

काही देशांनी मध्यंतरी left-hand drive वरून right-hand drive ला स्थलांतर केले. सोबतच्या नकाशामध्ये अशा देशांची यादी आहे. १९४६ पर्यंत चीनच्या उत्तर भागांमध्ये गाड्या LHD होत्या तर गुआंगडॉंग व सोबतच्या दक्षिण प्रांतांमध्ये RHD. १९४६ नंतर सर्व चीनमध्ये गाड्या LHD म्हणजे रस्त्याच्या उजवीकडुन चालवु लागले. परंतु १९९७ पर्यंत यु.के. कडे असलेल्या होंगकोंगमध्ये गाड्या भारतासारख्या डावीकडून चालवायचे. आता होंगकोंग चीनकडे असले तरिही तिकडे अजूनही गाड्या डाव्याच बाजूने चालवतात!

संदर्भ: विकिपेडिया

प्रेसेंटेशन मधील मांडणी मला आवडली….व ते तुमच्याबरोबर शेअर करावेसे वाटले

UK_Nivadanuk

त्याचे काय आहे…आमचे ऑफिस सध्या दुस-या जागी शिफ्ट होत आहे. त्यामुळे जो-तो सामान पॅक करण्यासाठी बॉक्सच्या शोधात आहे.

डिपार्ट्मेंटचे बॉक्सेस कोणी घेऊ नयेत यासाठी ऍडमिनिसट्रेटरने ही नोटिस लावली….

पण, माझ्या ओळखितील कोणीही जेव्हा “मराठी दुभाषी पहिजे” असे सांगते तेव्हा कधीच तो उपलब्ध नसतो! त्यांना हिंदी दुभाष्या बरोबर ऍडजस्ट करावे लागते.

असा अनुभव अजून कोणाच्या पालकांना / ओळखितील व्यक्तीला आला आहे का?

मराठी दुभाषी मुंबई कॉन्सोलेट मध्ये खरंच उपलब्ध आहे की नाही या बद्दल मला शंका येत आहे…..

“With three-day power cut, Andhra industry fears job loss”

आणि त्या बातमीच्या बरोबर खाली ही बातमी होती:

“India among world’s top 3 preferred investment destinations”

प्रगती साठी पायाभूत सोयी सुविधा चांगल्या करण्याची गरज आपल्या सरकारला कधी कळणार?

भानस यांनी दुकानात डिस्प्लेला असणारी घड्याळे नेहमी १० वाजून १० मिनिटेच का दाखवतात याच्या कारणांचे एक मस्त ऍनॅलिसिस केले आहे. शेवटी १० वाजून दहा मिनिटे दाखवण्यामागे घाड्याळाचे सौंदर्य खुलवणे हाच एकमेव हेतू असावा असा निष्कर्ष त्यांनी काढला!

मी सुद्धा लहानपणी १०:१० चे कारण अब्राहम लिंकन यांचा मृत्यु असे कुठेतरी वाचले होते. सरदेसाईंचा लेख वाचून खरे कारण अब्राहम लिंकन यांचा मृत्यु नाही असे कळाले. पण ते खरे कारण नसेल तर ईतर काही असु शकेल का असा मनात विचार आला आणि मी ते कारण शोधण्यासाठी जंग जंग ( अंतरजाल) पछाडले. भानस यांनी अंतरजालावरून जी माहिती संकलीत केली होती त्याच स्वरूपाची माहिती मला सुद्धा मिळाली की खरे कारण सौंदर्य खुलवणे, लोगो नीट दिसणे ईत्यादी…

पण नुकत्याच “दा विंची कोड” पाहून  भा.रा.वीत मनाला असे वाटु लागले की या गुढ १०:१० वाजण्यामागे नक्की कोणतातरी ईतिहासकालीन सरंदर्भ असला पहिजे. मनात आलेले काही लीडस आसे होते:

१) १० वाजून १० मिनिटांच्या घाडाळाचे तासाचे व मिनिटांचे काटे Vitruvian Man चे दोन हात तर दाखवत नसतील ना?

Vitruvian Man हे लियोनार्दो द विंची ने काढलेले चित्र खूप प्रसिद्ध आहे. पूर्वीपासून चित्रकारांनी व मूर्तीकारांनी हे चित्र माणसाच्या अवयवांचे माप घेण्यासाठीचे एक standard म्हणुन वापरले आहे.  Vitruvian Man च्या चित्रात जो गोल आहे तो जर घड्याळ असे समजले तर त्या माणसाच्या वरच्या दोन हातांची टोके साधरण १०:१० वेळ दाखवतात!

Vitruvian Man

द विंची यांचा जन्म १४५२ साली झाल आणि ते १५१९ साली गेले. पहिले तास व मिनिट काटा असलेल्या घड्याळाची नोंद १५६० सालची आहे! मग ही १०:१० ची वेळ द विंची च्या चित्रांवरून तर प्रेरित नसावी का? (संदर्भ: विकिपेडिया)

पण मग १०:१० वेळेसंदर्भात गेल्या १५० वर्षातच ऐकीवात आहे. द विंची किंवा Priory of Scion शी त्याचा काही संबंध असता तर गेले ३००-४०० वर्षे या गूढ १०:१० वेळे संबंधात ऐकण्यात आले असते! शिवाय Priory of Scion चा ईतिहास काल्पनीक आहे असे विकिपेडिया म्हणते. Vitruvian Man चे वरचे दोन हात खांद्यापाशी १२० डिग्री पेक्षा जास्तीचा कोन दाखवता. १०:१० चे काटे सधारण १२० डिग्री कोन दखावतात. ( Vitruvian Man ची कंबर जर चित्रतील गोलाचा मध्य असे मानले तर हाताची टोके साधारण १२०डिग्रीचाच कोन दाखवतील!)

२) Vitruvian Man  सारखेचं यशु ख्रिस्ताबाबत म्हणता येईल. १६५६ पासून Pendulum Clock वापरात आहे. गोल घड्याळ व खालचे Pendulum  असे लक्षात घेतले तर यशुला क्रुसिफ़ाय केलेल्या चित्रतील त्याचे दोन हात म्हणजे १०:१० चे तास-मिनिट काटे असे म्हणता येईल. Pendulum त्याची कंबर व पाय दर्शवू शकतील!

पण जर असे कारण असते तर त्याचा कुठे न कुठ तरी उल्लेख जरूर असता…..युरोपात ख्रिश्चन धर्म असल्यामुळे हे कारण कोणी का लपवेल?

३) ईतिहासात डोकावले तर Geometry आणि Geometrical arrangements/Angles ने माणसाला नेहमी प्रभावित केले आहे. पिरॅमिड असो की अजून काही. १०:१० चे उत्तर कदाचित यातच असेल. गोल घड्याळाला १२० डिग्री व २४०डिग्री मध्ये १:२ प्रमाणात विभागून घाड्याळाची शोभा वाढवणे व लोगो नीट दिसणे हे काम १०:१० ही वेळ अचूक करते! वर १:२ प्रमाणात विभागून सुध्दा घड्याळाची Axis of Symmetry तीच राहते. त्यामुळे सर्व अभ्यास केल्यावर हे तिसरे कारणच खरे कारण असावे असे मलाही वाटते.

१०:१० या वेळेबद्दलच्या कुतूहलाने मनाल चौदाव्या शतकापर्यंत नेले! खरे कारण काहीही असो, १०:१० च्या वेळेपाठीमागे एखद्या कंपनीच्या मार्केटिंग टिमला छान गोष्ट रचता येईल. मग  १०:१० या वेळेचा घड्याळ कंपनीने मार्केटिंग साठी उपयोग केला नसता तरच नवल?

वेबवर सर्च केले….तर कळाले की १८९९ साली दार्जीलिंग मध्ये भारतातील पहिला जल-विद्युत प्रकल्प सुरु झाला. त्याची क्षमता १३० मेगॅवॅट एवढी होती.

त्याच वर्षी कलकत्त्या मध्ये पहिला थर्मल पावर प्लान्ट सुरु झाला!

दार्जीलिंगचा प्रकल्प हा भारतातीलच नव्हे तर अशियातील पहिला जल-विद्युत प्रकल्प होता!

संदर्भ: http://www.barc.ernet.in/rcaindia/4_5.html

मागच्या लेखातील अलास्काची हरवलेली वाट पुन्हा एकदा तुडवण्याचा प्रयत्न या लेखात करतोय. तस म्हंटले तर अलास्का हे रस्त्यावरुनच बघायचा प्रदेश आहे. एक शहर ते दुसरे शहर तुम्ही विमानाने गेलात तर तुम्हाला अलास्कातील बर्फाच्छादीत पर्वतांची, ग्लॅशीयर्स ची, सुचीपर्णी वृक्षांची, ओळखच होणार नाही. अलास्काला जायच्या आधी मला देवदत्त म्हणाला होता….”ऍन्करेज ते वालदीज सात तासांचा रस्ता आहे…वाटेत मध्ये ३०० मैल एकही गाव नाही आणि पेट्रोल पंप तर नाहीच नाही….पुढेही तसेच….पण रस्ता अत्यंत निसर्गरम्य आहे. इट्स वर्थ डुईंग इट.”…आणि खरच….मला अलास्कातील सगळेच रस्ते आनंद देऊन गेले.

अलास्कातील हायवेज हे द्रुतगती महामर्ग नसून, नागमोडी वळनांचे, द-याखो-यातून जाणारे रस्ते आहेत. त्यामुळे ते आपल्याल तेथील नसर्गच्या अगदी जवळ घेऊन जातात. ( मला कधी कधी जुना मुंबई-पुणे रस्ता जास्त आवडतो. नवीन एक्सप्रेसवे मध्ये आपल्याला कवितेतल्या “खंडाळ्याचो घाटाची” ओळख नाही होत)

परवा नॅशनल जिओग्राफिकच्या वेबसाईट वर “Drives of Lifetime: World’s Greatest Scenic Routes” असा एक लेख वाचला. जगातले अत्यंत निसर्गरम्य रस्त्यांची त्यामध्ये महिती दिलेली होती. ती यादी बघायच्या आधीच मला खत्री होती की त्यात अलास्कातील एक तरी रस्ता असेलच. …आणि Route-1 तर नक्किच असेल. आणि खरोखरच यादीत Route-1 ऍन्करेग ते सुवर्ड चा रस्ता होता (सोबत जोडलेला नकाशा बघा).

Route-1 हा अलास्कातील मुख्य शहर ऍन्करेजला दक्षिणेकडील सुवर्डशी जोडतो. याचे वैशिष्ट्य असं की ह्याच्या एका बाजुला पॅसिफिक महासागर आणि दुस-या बाजुला बर्फाच्छादित डोंगर आहेत. पॅसिफिक महासागराच एक निमुळता भाग आत आला आहे ज्याल टर्गेनियन आर्म (Turganian Arm) असे म्हणतात. रुट-१ ह्या टर्गेनियन आर्मला वळसा घालून जातो. त्यामुळे हा ड्राईव्ह समुद्रकडेनी, नागमोडी वळणावळणाच्या रस्त्याने जातो. सुवर्ड आणि त्याजवळचा केनाई भाग (Kenai Peninsula) इथे असलेल्या अभयारण्यासाठी प्रसिद्ध आहे. वटेत गर्डवुड(girdwood), व्हिट्टियर (Whittier) अशी अजून काही जरुर भेट देण्यासारखी गावे सुद्धा आहेत. या पोस्ट बरोबर काही फोटोज जोडत आहे.

कधी अलास्काला जाणे झाले तर या रुट -१ ला जरूर भेट द्यावी!

Seward Highway, Alaska